Persuadido por este dito, ocorréuseme rastrear a Rúa Tetuán na parroquia do Castelo na procura de algún outro motivo que xustificase a presenza dos conversos xudeus neste barrio da Pobra do Caramiñal. Despois de moito rastrear, atopeime con esta mostra, a cal quero compartir con todas aquelas persoas que sintan curiosidade polo pasado e desexen tocar testemuñas da súa historia con mostras e argumentos que, dalgunha maneira, sustenten estas SherlockHolmianas pescudas.

     Ao mesmo tempo —coma sempre—pretendo sensibilizar a veciños e rexedores das vilas barbanzanas para que estas antigallas, que son as poucas follas dos libros que nos quedan dun recente pasado, sexan  expostas e adecuadamente, aclaradas e publicadas para que os veciños de vilas, barrios e aldeas saiban que cada risco marcado nun eiteiro, cada pedra fincada na terra, cada construción antiga e cada ferramenta, apeiro ou útil que os nosos antigos usaban nas súas casas, talleres ou embarcacións son as ilustracións físicas que acreditan, amenizan e dan fe dos textos que narran a historia. Por iso non deberían ser ignoradas, esquecidas, destruídas, desprezadas, desbotadas, anatematizadas, espoliadas ou esnaquizadas. Punto.

Cada pobo ten a súa historia e polo tanto cumpre custodiar tales vestixios en museos ou salas adecuadas, e non nos caros e cutres e infrautilizados tenderetes que estamos vendo.

Deus sabe a cantidade de voltas que as pedras que conforman as casas levan dado!

As entallas onde os xudeus poñían a mezuzah tamén se atopan desprazadas, formando parte dos muros e das vivendas reconstruídas. Non hai máis que ver como algunhas marcas de canteiros dos perpiaños da igrexa do Castelo están invertidas.

O “rebaixe” na xamba dereita da porta onde os xudeus pasaban a man o entrar e saír da casa, era para recordar a oración que contiña o roliño da mezuzah ao modo que os cristiáns se persignan -ou persignaban- o saír.

Este “rebaixe”,  —como se mostra no debuxo—probablemente fose onde se aloxaba o tubo (mezuzah), que contiña a oración e por causa de xustificar a súa adhesión ó cristianismo —aínda que en realidade probablemente fose unha  falsa apostasía—, eliminaron a entalla que o contiña para, deste xeito, borrar calquera simboloxía que os vinculase co xudaísmo. Pero a man, disimuladamente, seguíana pasando. Logo, a cada lado da porta gravaban unha cruz como signo confírmante da súa (imposta) cristianización.

                Agora as mezuzahs son de caprichosos deseños e caros materiais e para a súa colocación traen —coma os electrodomésticos— un manual de instalación, pero as daqueles tempos eran funcionais.  Probablemente a xente tivese outras prioridades.

Prisciliano, como druida, oficiaba debaixo dun carballo, penedo ou alpendre. Agora fanse os rituais en suntuosos presbiterios ao amparo de xigantes baldaquinos de alquímicos bronces e salomónicas columnas atrapadas por refulxentes guirnaldas de carísima factura, para que os coitados fieis, ao ver tal, idiotizados, engurrados, apoucados e minguados na súa identidade non se sintan nin miñocas. Mentres, os congregantes locen vangardistas atavíos que chocan violentamente coa moda do “seu” mesías, que se vestía no mercado.

O políticos españois, sobre todo “as”, destinan máis tempo a recorrer perruquerías e boutiques, que a resolver os grandes problemas que aflixen, magoan e alienan aos seus “subditos”.

Ao parecer, o despido dos sefardís non foi por outra cousa máis que por intereses relixiosos, pois estaban roubándolle a clientela o cristianismo e isto tampouco é de facer. <<Cada un ao seu, dicía o que andaba roubando a verdura>>

Domingo Regueira

P.D. Para os que teñan curiosidade nesta materia poden ollar esta interesante páxina: http://anuariobrigantino.betanzos.net/Ab2004PDF/2004%20431-466%20EMILIO%20FONSECA.pdf

Antes, Domingo Regueira escribiu:

• Foron os xitanos?: "Os constructores das antas", por Domingo Regueira

E todos estes artigos sobre diversos aspectos do pasado de Barbanza e Galicia

¿Xitanos ou exiptanos, construtores das antas?

A raíz de ler un suceso, no cal uns xitanos manifestaban o seu desconsolo pola profanación do nicho do seu pai para levarlle un par de reloxos de ouro, que segundo os fillos e a viúva, —aclarándolle ó periodista, que preguntaba por que o enterraran con tales obxectos —insistíanlle con toda naturalidade, que os ditos obxectos eran pertenzas do defunto, e polo tanto, correspondíalle levalos consigo. Este relato levoume a reflexionar sobre o enigma deste curioso costume, xa que en xeral, salvo raras excepcións, os nosos —paios—, van co posto. Lixeiros de peso.

Dita reflexión dispúxome á expoñer esta atrevida conclusión, de que os anteiros (construtores das antas) que apenas deixaron vestixios dos seus asentamentos, podían ser xitanos. Xitanos ambulantes que subían nos estíos detrás dos animais, e nos invernos baixaban detrás deles. Daí que nas proximidades dos túmulos apenas afloren restos das súas chousas, xa que estas tal vez serían provisionais, a base de elementos vexetais. Aínda que, probables zócalos destas construcións —círculos de pedras fincadas—, atópanse moitos. Sería cuestión de estudalos.

O que si deixaron son as arcas colectivas onde botaban os restos dos defuntos xunto con tódalas súas pertenzas, fose o que fose. Corozas, caxatos, traxes, mantas e cobertores e outros mobles; probablemente nalgún caso, queimasen xunto coas súas pulgas, chinches, polillas e outros dípteros que ignoramos, algún que outro bártulo.

Existen aparentes mámoas con pouca elevación, que podían ser simplemente queimadoiros de bagaxes infectados, ou tamén carboeiras onde facían non hai moito o carbón vexetal.

Para os incrédulos e outros que sempre negaron a existencia de tesouros nestes enterramentos por mor de que destruísen o pouco que nos queda destas xentís sepulturas: aí lles vai un mal arranxo de un edito da época onde empezou o saqueo.

<<Documento que alude al proceso incoado a principios del siglo, XVIII despues de la destrucción de más de 3.000 mámoas llevado a cabo en aquellos años>>

<<...otras tierras se an atrevido a cabar y abrir las dhas (dichas) mamoas o modorras o castros sepulturas de gentiles sacando dellas el oro que an allado y usurpandolo a su magestad cuyo hes (cuyos) sin guardar la orden que su magestades servido dar segun sere por lo que han hecho desde que el dho mi parte despacho al dho (dicho) Jacome vazquez guerra y cada dia van con su malicia adelante por tanto y yo en el dho (dicho) nonbre requiero a todos los presentes y por ellos a los ausentes una dos y tres y las mas beces que puedo no se atreban a tocar en las sepulturas gentiles manifestadas por mi parte por ser del rey nuestro señor y pertenecer a su real hacienda y de las que an abierto registren y manifiesten clara y abiertamente lo que han allado subjetandose a la clemencia de su magestad y en lo han sihacer hazan bien y de lo contrarioy de parte de su magestad protestos seran castigados con el rigor del dercho y leis destos reinos y para que conste de su contumacia y malicia y de la nocencia de mi parte y celo que tienen en servir a su magestad hago publicamente este requerimiento y del pido muchos otros asuntos>>

De aí que os profanadores das tumbas xentís nos albores do século dezaoito, atopasen os buratos das arcas cheos de machadiños de pedra e sobre todo —que era o que buscaban,— algunha que outra filigrana. Costume que os anteiros=megaliteiros (xitanos) tiñan, de meter co defunto as cousas de valor que posuíra en vida.

¡TUTANKAMON non deixou nin chica! ¡Levouno  todo!

 É de supoñer que o resto do enxoval, non era cobizado polos arqueólogos de bandarria e picaraña, entre o que atoparían testos, cazarolas, facas, machados, puntas de frecha e calquera outro obxecto que dificilmente poidamos imaxinar.

Outra das curiosidades que arroupan esta teses, é o nome polo que se coñecen os monumentos megalíticos da nosa terra: A Casa do mouro, A Cova do mouro, O Forno do mouro a Fonte do Mouro... Se analizamos o nome de mouro, sabemos que mouro, asociase ó moreno, escuro ou negro. Non raza negra, a pesar que nas nosas aldeas, aínda se acostuma a poñerlle “mouro”, os cans negros.

Os xitanos son de pel moura.

Folclore do dolmen de Axeitos.

Entre a Pía do Frade e a Pedra do Mouro, hai unha trabe de ouro...

Recoñezo o pesadas que se fan estas crónicas tan longas.

Ata fai moi pouco, os xitanos tiñan a primixenia costume de vivir en chousas provisionais, obedecendo esta circunstancia a súa trashumante maneira de vida, deambulando de un lado pra outro <<... su espíritu errante no tiene fronteras ...>> Dí o cantar. Para o que teña interese pódeo ver aquí: http://argentinaonline.info/tangos/msg06225.html 

Curiosamente esta civilización marchou destas terras sen avisar, e con ela, os segredos da súa cultura, onde nada se soubo ata o século dezaoito onde, por casualidade roturando un terreo, apareceu o primeiro tesouro que atribuíron ós mouros.

¿Qué pasou dende que marcharon?

Gregos, fenicios, celtas, romanos, suevos e árabes, non souberon nada destes acubillos.   

En Caldas de Reis polos anos 40 máis ou menos, por dar unha data, ó poñer un poste para unha viña colóuselle o ferro e non vexades o que alí apareceu. Unha pequena parte aínda a poden ver no Museo de Pontevedra.

De paso aí lles van unhas imaxes para amenizar esta pesada crónica.

(download)

Click here to download:

Colaboracin_Os_constructores_d.zip (465 KB)

Antes, e tamén por Domingo Regueira:

• A preglaciación na Ría

Corrían os anos finais do século pasado, cando nunha visita a ARCO tiven a sorte de coñecer a D. Leopoldo, quen expopía en varias galerías á vez. Paramos a falar con el,  pois a persoa á que eu acompañaba xa lle escribira en varios dos seus libros. Nestes casos os interlocutores preséntanche e ti mesmo, nun silencio de respecto, colles un catálogo e arrecúnchaste por aquilo de non amolar e saber máis da persoa que tes diante. A miña sorpresa foi cando naquel voluminoso libro cheo de fotos de cadros matéricos, feitos con terras que parecían arrincados das lavas dun volcán, apareceu de súpeto unha imaxe para min coñecida.

Era Bretal, con vistas das Dunas de Corrubedo, pero só como fondo dunha escultura, que eu coñecía, pero da que non tiña constancia de quen era, nin me parara a vela de preto. Entón erguín a vista e comecei a interesarme pola conversa que mantiñan Don Leopoldo e Don Miguel,  e cando xa puiden meter as miñas palabras no miolo de tan contundentes opinións e sólidas observacións, case coma un pelo entre dous valados, pregunteille:

A partir do documental que Manolo Gago nos regalou sobre o megalitismo da illa de “Jidoiros”, Ghidoiros, Fidoiros, Fiordos…? (velo aquí ou no fondo deste texto) volvín revisar o meu esquema sobre o aumento do nivel do mar dende o Perigordiense Superior onde as neves da 4ª Glaciación empezan vacilantemente a retirarse para dar lugar a este período postglaciar onde hoxe, despois de 24.000 mil anos, estamos asistindo á desfeita do resto que nos queda dos glaciares.

A licuación dos polos fan que estas augas corran cara ao mar, elevando o seu volume e consecuentemente as costas lentamente vanse  anegando. Está claro que, se non observamos os seus efectos, apenas o notamos.

Para corroborar esta teses, que a maioría xa coñecen, ofrecereilles unhas imaxes do noso entorno que corroboren  o que aquí se di.

Nada mellor para ilustrar este feito que o vídeo de Manolo Gago onde nos mostra unhas tumbas megalíticas  na Illa de Jidoiros o Areoso as cales os  últimos temporais puxeron ó descuberto.

Pero o mais sorprendente é, cando nas secas dos grandes débalos,  aparecen estas tumbas que nos últimos milenios foron asolagadas polo mar.

Dende fai 24.000 anos a nosa Ría —como toda a costa mundial—, foi perdendo a súa  pradeira onde  pastaban uros, cabras, ovellas e maila vaca marela, todas elas baixo o control dos Cilenos que viñan ser os megaliteiros instalados no sur da Ría, e polo norte, os mesmos rabaños, eran outeados polos Presamarcos e Caporos da touta barbanzana instalados en calquera promontorio como a Insua en Ribeira, A Illa das Cabras en Coroso, Insua da Perilla en Palmeira e calquera outro promontorio, hoxe baixo ou fanequeira.

Dende aquela, o mar foi crecendo 1 milímetro cada ano, e así en 24.000 anos subiu 24 metros.

Avalan tamén esta teses os xeólogos, cando anunciaron os resultados das calicatas para a construción da Ponte de Rande, onde ós vinte metros de profundidade, atopáronse que aqueles fondos foran pisados polos talladores de frechas e navalliñas de sílex. Eran os  paleolitiqueiros que xunto cos cervos, ovellas, xabarís —e Deus sabe cantas especies máis— pastaban e deambulaban por aqueles verdellos pastizais.

As fotos proceden de Tucho Mariño, Manuel Gago e o autor deste texto

Outras colaboracións de Domingo Regueira en Certo, aquí

Máis información sobre Ghidoiro Areoso en Capítulo 0, aquí

Boiro. VI Encontros Arqueolóxicos do Barbanza. Círculo de autoenganos,para lle dar de comer á parte. Por X. Ayán certo.es/index.php?page…

— Certo (@Certo) February 28, 2012